목차

82_wform : 조어법 (word formation) :

주요 접사

명사화 접사

-сыт: 특정 업종의 종사자를 뜻함
yaku1245 ubryatova1966:409
  • сэрииhит : 군인
  • балыксыт : 어부
-мсах: 애호(애착)을 보이는 사람(동물)을 나타냄
yaku1245 ubryatova1966:409
  • оҕомсох : 아이들을 좋아하는
  • хаанымсах : 피를 욕망하는
-ыы: 동사파생 명사화 접사
yaku1245 ubryatova1966:409
  • үөрүү : 기쁨
  • бас билии : 소유
  • кулут буолуу : 노예
-лааһын, -ааһын: 과정이 강조되는 동작을 가리키는 명사
yaku1245 ubryatova1966:409
  • боруобалааһын : 해보기, 시도하기
  • мөлтөөһүн : 약화
-аачы: 행위를 하는 주체
yaku1245 ubryatova1966:410
  • көрөөчү : 관람객
  • бас билээчи : 소유자

명사화 접사의 기타 특징

-ах
yaku1245 ubryatova1966:410
  • быс- : 자르다 + -ах : NMLZ → быhах : 칼
  • түм- : 묶다 + -ах : NMLZ → түмэх : 단추
-ык
yaku1245 ubryatova1966:410
  • туой- : 노래하다 + -ык : NMLZ → тойук : 노래

명사의 지소형

지소형 접사: -ка, -кай, -чык, -тай, -каан, -чаан, -ча, -ыйа, -ыыс, -аас
yaku1245 ubryatova1966:410
  • ийэкэ : 엄마
  • ийэкай : 엄마
  • доҕоччук : 친구(지소형)
  • сэгэртэй : 귀여미
  • бөкчөгөркөөн : 곱추(지소형)
  • уолчаан : 젊은이(지소형)
  • көлүччэ : 호수(지소형)
  • көлүйэ : 호수(지소형)
  • Даайыыс : Даарыйа의 애칭 (ru. Дарья)
  • Мэхээс : Мэхээлэ의 애칭 (ru. Михайло)
보조사 사용: оҕо(아이), сыыс(작은 것)
yaku1245 ubryatova1966:410
  • сурук оҕото : 편지(지소형)
  • маамам оҕото : 내 엄마(지소형)
  • сутурук сыыһа : 작은 주먹(지소형)
  • кыыһым сыыһа : 내 딸래미(지소형)

동사화 접사

-лаа
yaku1245 ubryatova1966:417
  • улэ : 일 + -лаа : VBZ → улэлээ : 일하다
  • хара : 까맣다 + -лаа : VBZ → харалаа : 까맣게 하다
  • күүс : 힘 + -лаа : VBZ → күүhүлээ : 폭력을 행사하다
-ыр
yaku1245 ubryatova1966:410
  • күүс : 힘 + -ыр : VBLZ → күүhүр : 강해지다
  • актыып : 활성함 + -ыр : VBLZ → актыыбыр : 활성화되다
-аа
yaku1245 ubryatova1966:410
  • ас : 음식 + -аа : VBLZ → ааhа: 먹다
  • киэң : 넓다 + -аа : VBLZ → кэңээ : 넓어지다
-рҕаа
yaku1245 ubryatova1966:410
  • күүс : 힘 + -рҕаа : VBLZ → күүhүргэ : 강해지다
-й
yaku1245 ubryatova1966:410
  • аhыы : 쓰다(맛) + -й : VBLZ → аhый : 쓰게 되다
  • буорту : 상함 + -й : VBLZ → буортуй : 상하다

형용사화 접사

생산적인 형용사화 접사

-гы: 시간
yaku1245 ubryatova1966:410
  • сайын : 여름 + -гы : ADJZ → сайыңңы : 여름의
  • бэҕэhээ : 어제 + -гы : ADJZ → бэҕэhээңи : 어제의
-тааҕыт: 시공간을 나타내며 명사구와 수식어를 포함한 명사절에도 결합한다.
yaku1245 ubryatova1966:410
  • тыа : 숲 + -тааҕыт : ADJZ → тыатааҕы : 숲에 있는
  • дьиэ иhинээҕи : 집에 있는
  • муус устар ыйа : 얼음이 녹아 흐르는 달 + -тааҕыт : ADJZ → муус устар ыйынааҕы : 4월의

비생산적인 형용사화 접사

-ык
yaku1245 ubryatova1966:410
  • төгүрүй : 돌아가다, 걸어가다 + -ык : ADJZ → төгүрүк : 둥글다
-х
yaku1245 ubryatova1966:410
  • мөлтөө- : 약해지다 + -х : ADJZ → мөлтөх : 약하다
-ҕас
yaku1245 ubryatova1966:410
  • куттыа- : 겁을 주다 + -ҕас : ADJZ → куттаҕас : 겁이 많은
-ыган
yaku1245 ubryatova1966:410
  • эт- : 말하다 + -ыган : ADJZ → этиген : 수다스럽다
-ымтыа
yaku1245 ubryatova1966:410
  • умай- : 불이 나다 + -ымтыа : ADJZ → умайымтыа : 불이 잘 나는
-ымтаҕай
yaku1245 ubryatova1966:410
  • эрэй- : 기대하다 + -ымтаҕай : ADJZ → эрэмтэҕэй : 도움을 희망하는
-а
yaku1245 ubryatova1966:410
  • көн- : 펴지다 + -а : ADJZ → көнө : 반듯하다, 평평하다
-ыы
yaku1245 ubryatova1966:410
  • туол- : 채워지다 + -ыы : ADJZ → толуу : 통통하다
-ҕар (수사적 동사 > 수사적 형용사)
yaku1245 ubryatova1966:410
  • чөлөй : 길어지다 + -ҕар : ADJZ → чөлөгөр : 마르고 쭉쭉 길다
-(а)с (의성어, 의태어 파생)
yaku1245 ubryatova1966:411
  • сарылаа- : 울부짖다 + с : ADJZ → сарылас : 울부짖는
  • килбэңне- : 반짝거리다 + с : ADJZ → килбэңнэс : 반짝거리는

분석적 조어법 аналитические способы

1) 어간복합

부가를 통한 어간복합
yaku1245 sleptsov2005:540
  • кыһыл оҕо : 젖먹이
  • чох хара : 숯처럼 까만
  • быһа оҕус- : 베다
지배를 통한 어간복합
yaku1245 sleptsov2005:540
  • бас бил- : 소유하다
  • иннин ыл- : 승리하다, 무찌르다
소유형태의 izafat 구조를 통한 어간복합: postpositional attributive group
yaku1245 sleptsov2005:540
  • биэ эмийэ : 산딸기(암말의 젖꼭지)
  • өс хоһооно : 속담
  • ооҕуй илимэ : 거미줄(거미의 그물)
쌍을 이루는 단어들의 어간복합
yaku1245 sleptsov2005:541
  • аҕа-ийэ : 부모(아버지-어머니)
  • аас-туор : 배고픈
  • биэстии-алталыы : 약 6-7씩
  • ким-хайа : 누구라도
  • бар-кэл : 안절부절 못하는
  • аа-дьуо : 차근차근, 서두르지 않고

2) 어간중첩: 어휘 의미 강조, 집합성/복수성과 같은 문법적 의미 표현

yaku1245 sleptsov2005:541
  • күөл-күөл : 모든 호수
  • эт-этим (ыалдьар) : 온몸(이 아프다)
  • киэҥ-киэҥ : 넓디넓은 (강조의 의미)